Proiektuko bibliografia

2008-2009 kurtsoko bigarren sehileko honetan Hizkuntza Materialak (Lr0809) deituriko irakasgaien proiektu bat egin dugu. Martxoan aurreratu nizuen bezala gure proiektua -GARRI eta -GO atzizkiei buruz da.

Sehileko honetan zehar, beste gauza askoren artean, proiektu hau egiten ibili gara. Eta azkenean, zenbait buru hauste eta eztabaidaren ostean, lortu dugu amaitzea.

Erabili dugun bibliografia nahiko zabala izan da, bai autore aldetik, bai forma (sarean, multimedia, liburuak, aldizkaria) aldetik ere. Beraz, laneko sailkapen antzeko batekin  nire blogeko orrialde batean batu dizuet. Beharbada lagungarria egingo zaizue noizbait.

Euskal hiztegiak Interneten

Hiztegi hitza entzun bezain laster gure buruetan liburukote bat irudikaturik agertzen da. Baina XXI. mende gazte honetan liburukoteak gero eta eskasagoak dira. Gaur egun interneten baititugu hiztegiak. Gainera, era eta mota guztietako hiztegiak aurki ditzakegu sarean: hiztegi elebidunak, hiztegi entzoklopedikoak, sinonimo hiztegiak…

Euskal hizkuntzaren inguruan badaude zenbait hiztegi, eta hoietako zenbaitinterneten ere badaude. Gaur egungo gazteek internetera jotzen dute haien bilaketen erantzun bila. Gehienetan ez dakite zehazki zein hiztegi klasetan begiratu behar duten, beraz Hiztegia.net helbidera jotzen dute. Web orrialde hau oso ondo dago, bertan batzen baitu hiztegi kopuru handi bat haien izareren arabera sailkaturik.

Hiztegien izaeraren sailkapena bilaketa motaren arabera sailkatzen da. Alde batetik, erabilienak orokorrak edo elebidunak eta entziklopedikoak daude. Elebidunen artean 3000 hiztegia, Morris hiztegia, Hiztegi Ttipia… eta entziklopedikoen artean Harluxet, Wikipedia… Bestaldetik, erabilera gutxiagokoak, sinonimoenak, corpusak, gaikakoak eta lexikoiak. Hauek bilaketa zehatzagoentzako dira. Adibide gisa, sinonimoen hiztegi esanguratsu bat Sinonimo eta antonimoena eta UZEIrenak dira; corpusak (guk erabilitakoak) Zientzia eta Teknologien corpusa, Klasikoen Gordailua eta Ereduzko prosa;  gaikakoak eskulanen etxea, zientzia.net eta zuzenbideko hiztegia; eta azkenik, lexikoiak arratiako geure berbategie, Sopelako euskaraz eta Gernikako berbak.

Internetek ematen digun aurrerakuntza honek jakituriarenganako bidea errazten digu. Wifi konexio batekin edozein tokitan gure duda-mudak argitu ahal baititugu.

Biztanlego vs. biztanleria

Lanean bertan azldu dugun bezalaxe, -GO atzizkia multzoa adierazteko ez dago ondo erabilia, betiere tradizioaren ikuspegipean.

Euskaltzaindiak -GO multzokari sortzaile (biztanlego) eran erabili ordez, izenaren plurala (biztanleak) edora -ERIA atzizkiak (biztanleria) erabiltzea gomendatzen digu. Adiera hau ez baita jatorrizkoa.

Ondorengo grafikoan gure corpusetan aurkitutako datuak agertzen dira. kasu honetan biztanlego okerra eta biztanleria zuzena alderatu ditugu.

Ondoriotzat atera genezake, kasu honetan zuzentasuna nagusiagoa dela, hots, zenbait oker egin arren biztanleria hitza erabiliagoa dela.

Erabilitako materialak:

Corpus-a osatzeko erabilitako bibliografia

• 3000 hiztegia: http://www1.euskadi.net/hizt_3000/
• Harluxet: http://www1.euskadi.net/harluxet/
• UZEI: http://www.uzei.com
• XX. mendeko Euskararen corpusa: http://www.euskaracorpusa.org/XXmendea/Konts_aurreratua_fr.html
• Klasikoen Gordailua: http://klasikoak.armiarma.com/

Lana egiteko erabilitako bibliografia

• Liburuak
  • AA. VV. (2000); Configuración morfológica y estructura argumental: léxico y diccionario. Zarautz. EHU-ko argitalpen zentrua.
  • ETXEBARRIA AYESTA, J. M. (1991); Euskal fonetika eta fonologia. Bilbao. Labayru Ikastegia.
  • MICHELENA, L. (1990): Fonética Histórica Vasca. Donostia. Gipuzkoako Foru Aldundia.
  • MICHELENA, L. (1987 – 2005): Orotariko Euskal Hiztegia. Bilbao. Euskaltzaindia
• Sarean
  • Euskaltzaindia: http://www.euskaltzaindia.net/

-GARRI izen- eta izenondo-sortzaile

Aurreko artukuloan esan bezala -GARRI atzizkiak izenak eta izenondoak sortzen ditu. Alde batetik, -GARRIk izenak sortzen ditu. Sorketa honek adiera bakarra du, hau da, atzizkiak oinarriari tresna edo baliabide kutsua ematen dio. Adibidez berogarri, edergarri, lokarri… Kasu hauetan -GARRI aditzak aukeratuz (berotu, edertu, lotu…) ez-bizidun eta tresna edo baliabide kutsudun izenak sortzen ditu.

Beste aldetik, atzizki honek izenondoak sortzen ditu. Bigarren multzo honetan hiru adiera daude:

1. subjektua ‘eragilea’ denean. Adibidez: aberasgarri, itogarri, zoragarri…
2. objektua ‘kausa’ denean. Adibidez: agurgarri, errespetagarri, onargarri…
3. objektua ‘jasalea’ denean. Adibidez: eramangarri, jasangarri, zenbakarri…

Kasu guztietan -GARRI NOR-NORK aditzak aukeratzen ditu, baina segun eta zer adierazi nahi dugun adiera desberdina ematen diogu atzizkiari izenondoak sortzeko.

Erabilitako materialak:

Corpus-a osatzeko erabilitako bibliografia

• 3000 hiztegia: http://www1.euskadi.net/hizt_3000/
• Harluxet: http://www1.euskadi.net/harluxet/
• UZEI: http://www.uzei.com
• XX. mendeko Euskararen corpusa: http://www.euskaracorpusa.org/XXmendea/Konts_aurreratua_fr.html
• Klasikoen Gordailua: http://klasikoak.armiarma.com/

Lana egiteko erabilitako bibliografia

• Liburuak
  • AA. VV. (2000); Configuración morfológica y estructura argumental: léxico y diccionario. Zarautz. EHU-ko argitalpen zentrua.
  • ETXEBARRIA AYESTA, J. M. (1991); Euskal fonetika eta fonologia. Bilbao. Labayru Ikastegia.
  • MICHELENA, L. (1990): Fonética Histórica Vasca. Donostia. Gipuzkoako Foru Aldundia.
  • MICHELENA, L. (1987 – 2005): Orotariko Euskal Hiztegia. Bilbao. Euskaltzaindia
• Sarean
  • Euskaltzaindia: http://www.euskaltzaindia.net/

-GARRI eta -GOren lema

Artikulu berri honetan gure proiektuko bi atzizkiak aurkeztuko dizkizuet, baina oraingoan lemaren aldetik bakarrik. Hasi baino lehen, esan beharra dago bi atzizkiak, -GARRI eta -GO, izen-sortzaileak direla. Honek zera adierazten du: oinarriarekin bat egiten dutenean izenak sortzen dituztela. Baina -GARRIk izenak sortzeaz gain izenondoak ere sortzen ditu.

-GARRI atzizki emankorraren lemari buruz hitz egitean bi gauza nabarmendu behar dira. Alde batetik, -GARRIk aldaki bat baduela: -karri; eta beste aldetik gaur egun atzizkiaren tradizioko balioa ez dugula erabiltzen eta ondorioz desbiderapena eman da atzizki honetan, beste askotan bezalaxe.

-GOren leman puntu bakarra nabarmendu behar da. Puntu hau -a organikoaren galera da. -GOk tradizioan bazuen -a organikoa edo itsatsia; baina gaur egun -a hori galtzearen joera nagusitu da. Horren ondorioz Euskaltzaindiak euskara batuaren arauetan -GO -a organikorik gabea hobesten du.

Ikasgai berri baten hasiera

Lehenengo seihilekoa amaitu eta bigarrena hasi berri da. Seihileko berri honekin eta  ikasgai zaharrekin batera hiru berri hasi ditugu. Hiruretatik bat LR0809 kategoria dagokiona da. Ikasgai hau Hizkuntza Materialak edo Language Resources (LR izen horretatik dator) deitzen da.

Bertan taldekoa banatu gara eta talde bakoitzak proiektutxo bat egin behar du, hizkuntzak duen arazoren bat irtenbidea ematen saiatzen. Ainhoa, Jon eta hirurok euskal eratorbidearen bi atzizki aztertuko ditugu, -GARRI eta -GO hain zuzen.

Proiektuaren berri ematen saiatuko gara gure blogean eta amaitu orduko emango dizuegu proiektuaren linka.

Iruña-Veleia

Iruña-Veleia Arabako udalerri batean, hain zuzen Iruña Okako udalerrian, kokatuta dago. Bertan, bi urtetik hona eta azken hilabeteotan hain famatua den aztarnategi historikoa dago.

2006an aztarnategi historiko horretan antroponimoak ez ziren beste euskarazko zenbait hitz aurkitu omen ziren. Omen diot, aurreko hilabetean argitu baitziren batzuen susmoak eta pikutara bidali ziren beste batzuen ametsak. Hasieratik bertan aurkitutako aurkikuntzak nahiko harrigarriak eta ilunak (hizkera ulergarriegia, ‘z’ren agerrera goiztiarra) ziren. Beraz, hasiera-hasieratik aurkikuntzen egiagarritasuna zalantzan jarri zen.
Hori dela eta, zenbait ikerketa egin ostean, azkenean eta bi urte geroago aurkikuntzen iluntasuna argitu zen. Ikerketek aurkikuntzak faltsutzat jotzen dituzte handik eta hemendik ikusi eta probatutako bitxikeriak salatuta.

Erabilitako materiala:

• “Iruña-Veleia.” Wikipedia, Entziklopedia askea. 20 Aza 2008, 18:24 UTC. 24 Abe 2008, 11:18 <http://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Iru%C3%B1a-Veleia&oldid=915303>.
• “Veleiako idazkunak «faltsuak» direla diote ikertzaileek.” Berria. 20 Aza 2008. 24 Abe 2008. < http://www.berria.info/paperekoa/plaza/2008-11-20/042/004/Veleiako_idazkunak_faltsuak_direla_diote_ikertzaileek.htm >
• “Los textos hallados en Iruña-Veleia están escritos «inequívocamente» en euskara.” Gara. 16 Eka 2006. 24 Abe 2008 < http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169077.php >
• Iruña-Veleia. Yacimiento arqueologico. 24 Abe 2008. < http://www.veleia.com/index.php >
• “Eliseo Gil mantiene la autenticidad de los hallazgos del yacimiento de Iruña Veleia.” El Diario Vasco. 20 Aza 2008. 24 Abe 2008. < http://www.diariovasco.com/20081120/mas-actualidad/cultura/eliseo-mantiene-autenticidad-hallazgos-200811201933.html >

Linguae Vasconum Primitiae

Linguae Vasconum Primitiae es el primer libro impreso en euskera. Este libro no goza de la suerte de ser incunable, ya que fue publicado en 1545. Esta obra fue la única que escribió Bernard Etxepare. Gracias a el y a su única obra el euskera llego a la imprenta.

Esta primera obra impresa, siempre refiriéndome a los libres en euskera, fue un debut. Dicen los entendidos que es una obra bonita y que tiene mucho merito. Esta dividida en cinco partes: una introducción, dos poemas religiosos, diez poemas de amor, un poema autobiográfico y 2 canciones alabando al euskera.

Ez eman hautatzeko

 

Ez eman hautatzeko Itsasoa eta lehorraren artean.
Gustura bizi naiz itsaslabarrean,
Haizeak mugitzen duen zintza beltz honetan,
Gizandi erratu bati eroritako ile luze honetan.
Itsasoarena maite dut batez ere bihotza.
Inozoa, haur handi batena bezain.
Orain temoso, orain ezinezko paisaiak
Marrazten.
Lehorrarena berriz
Esku handi horiek ditut gogokoen.
Ez eman hautatzeko itsasoa eta lehorraren artean.
Badakit hari fin bat dela nire bizilekua,
Baina itsasoarekin bakarrik galduko nintzateke,
Lehorrarekin ito.
Ez eman hautatzeko. Hemen geratuko naiz.
Olatu berde eta mendi urdinen artean.
-Kirmen Uribe-